ประวัติศาลจังหวัดตะกั่วป่า

วันเดือนปีที่ตั้งศาลไม่ปรากฏแน่ชัด แต่เป็นที่เข้าใจกันว่า ข้าหลวงพิเศษจัดตั้งศาลมณฑลภูเก็ตตามประกาศ ปี ร.ศ.117 ได้รายงานกราบบังคมทูลต่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในสมัยนั้นให้ทรงจัดตั้งขึ้นครั้งแรก เรียกว่า "ศาลเมืองตะกั่วป่า"
ที่ตั้งศาลอยู่ที่เมืองเก่าหรือตลาดเก่าในปัจจุบัน โดยพลับพลาที่รับเสด็จเป็นที่ทำการศาลฯ ตัวอาคารเป็นไม้ หลังคามุงจาก บัลลังก์ทำด้วยเครื่องไม้ไผ่ จากนั้นได้มีการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงขึ้นเป็นลำดับ ดังนี้

• พ.ศ. 2449  ศาลเมืองตะกั่วป่าได้ย้ายที่ตั้ง โดยได้ย้ายพร้อมกับศาลากลางเมืองตะกั่วป่า ไปตั้งอยู่ที่ตำบลเมืองใหม่ (กิ่งอำเภอเกาะคอเขาเดิม)
• พ.ศ. 2455 ศาลากลางเมืองตะกั่วป่าย้ายมาตั้งอยู่ที่ ตำบลย่านยาว แขวงเมืองตะกั่วป่า
• พ.ศ. 2457 ผู้ว่าราชการเมืองได้สร้างอาคารที่ทำการศาลชั่วคราวให้มีสภาพอาคารฝาสานด้วยไม้ไผ่ หลังคามุงจาก พื้นปูซีเมนต์ บัลลังก์อยู่บนพื้น
• พ.ศ. 2457  กระทรวงยุติธรรมได้จัดสรรเงินงบประมาณให้ จำนวน 7,000 บาท เพื่อก่อสร้างอาคารศาลขึ้นใหม่ เป็นอาคารไม้ยกพื้น พื้นลาดซีเมนต์ตัวอาคารปูด้วยไม้กระดาน มีเพดานพร้อม สร้างเสร็จในเดือนธันวาคม 2460
• พ.ศ. 2460 ศาลเมืองตะกั่วป่าได้ถูกเรียกชื่อเป็น "ศาลจังหวัดตะกั่วป่า" ซึ่งหาได้มีความหมายเป็นการแบ่งชั้น ของศาลตามพระธรรมนูญศาลยุติธรรมในปัจจุบันไม่ แต่สันนิษฐานว่าคงจะให้สอดคล้องกับชื่อจังหวัด ตามประกาศของกระทรวงมหาดไทย เรื่องทรงพระกรุณาโปรดเกล้าให้เปลี่ยนคำว่า "เมือง" เรียกว่า "จังหวัด" ลงวันที่ 19 พฤษภาคม 2459
• พ.ศ. 2474 ได้มีประกาศรวมศาลมณฑลและศาลจังหวัดต่างๆ ลงวันที่ 2 มีนาคม 2474 ให้ยุบศาลจังหวัดตะกั่วป่า เข้ารวมกับศาลจังหวัดพังงา ดังนั้นบรรดาคดีต่างๆ จึงโอนไปอยู่ในอำนาจศาลจังหวัดพังงา
• พ.ศ. 2478 จัดตั้งศาลแขวงตะกั่วป่า ขึ้นตามพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลแขวงสำหรับหัวเมือง
• พ.ศ. 2478 มีเขตอำนาจตลอดเขตอำเภอตะกั่วป่า อำเภอกะปง และอำเภอเกาะคอเขา ใช้สถานที่เดิมของศาลจังหวัดตะกั่วป่าเป็นที่ทำการเพียงแต่บูรณะให้มีสภาพดีขึ้น
• พ.ศ. 2479 ศาลแขวงตะกั่วป่า เริ่มพิจารณาพิพากษาอรรถคดีตั้งแต่วันที่ 15 พฤษภาคม 2479 ปรากฏตามหนังสือยุติธรรม ลงวันที่ 11 เมษายน 2479
• พ.ศ. 2480 ได้มีพระราชบัญญัติยกฐานะศาลแขวงแม่สะเรียง แขวงแม่สอด แขวงตะกั่วป่า แขวงหลังสวน เป็นศาลจังหวัด
• พ.ศ. 2479 เพื่อเป็นการอำนวยความสะดวกให้กับประชาชนในอำเภอตะกั่วป่า และใกล้เคียงให้ไม่ต้องเสียเวลาในการเดินทางไกล ไปถึงตัวจังหวัด
• พ.ศ. 2481 เปิดทำการเป็นศาลจังหวัดตะกั่วป่า ตั้งแต่วันที่ 15 กรกฎาคม 2481 ตามพระราชกฤษฎีกากำหนดวันเปิดศาลจังหวัดตะกั่วป่า โดยใช้ศาลที่ทำการของศาลจังหวัดตะกั่วป่า ซึ่งสร้างมาตั้งแต่
• พ.ศ. 2459 เป็นที่ทำการ พ.ศ. 2507  กระทรวงยุติธรรม ได้ของบประมาณทำการก่อสร้างอาคารศาลให้ใหม่จำนวน 1,712,930 บาท เป็นตึกอาคาร 2 ชั้น ขนาดศาล 4 บัลลังก์ หลังคาทรงไทย กว้าง 8.50 เมตร ยาว 48 เมตร

• พ.ศ. 2508  การก่อสร้างอาคารศาลแล้วเสร็จ กระทรวงยุติธรรมได้ประกอบพิธีเปิดอาคารทำการศาลจังหวัดตะกั่วป่า เมื่อวันที่ 11 มีนาคม 2508 แล้วใช้เป็นที่ทำการศาลติดต่อกันมาตั้งแต่นั้น จนถึงปัจจุบัน