เรือพระราชพิธี  (The Royal Barges of Thailand)

กระบวนพยุหยาตราชลมารค หมายถึงริ้วขบวนเรือที่จัดขึ้นในการที่พระเจ้าอยู่หัวในสมัยโบราณเสด็จพระราชดำเนินไปในการต่างๆ ทั้งเป็นการส่วนพระองค์และ การพระราชพิธี การจัดริ้วกระบวนเรือพระราชพิธีนับเป็นประเพณีคู่ชาติไทยที่สืบทอดมายาวนานนับแต่ครั้งกรุงสุโขทัยเป็นราชธานี ความงดงามของเรือพระราช พิธีและกระบวนพยุหยาตราชลมารคของไทยเป็นที่เลื่องลือเล่าขานประดุจตำนาน ถือเป็นมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่าสำหรับชาติไทย และสำหรับโลกในยุคปัจจุบัน

ล่วงถึงสมัยกรุงศรีอยุธยา  กระบวนเรือพระราชพิธี  มักเป็นกระบวนพยุหยาตรา ชลมารคในการบำเพ็ญพระราชกุศลกรานกฐิน หรือถวายผ้าพระกฐินในช่วงปลาย ฤดูฝน และการเสด็จไปนมัสการพระพุทธบาทที่สระบุรีเป็นสำคัญ กระบวนเรือ พยุหยาตราชลมารคประกอบด้วยเรือพระราชพิธีชนิดต่างๆ หลากหลายขนาดและ รูปทรง ซึ่งเรือแต่ละลำมักจะมีชื่อเฉพาะตามรูปทรงที่ปรากฏ ที่โดดเด่นที่สุดใน กระบวนหมู่เรือ คือ เรือรูปสัตว์ ที่ตกแต่งด้วยโขนเรือสลักเสลาเป็นรูปสัตว์ หรือ อสูรจากตำนานต่างๆ ซึ่งไทยได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมเขมรและอินเดียโบราณ โดยเฉพาะอย่างยิ่งจากวรรณคดีเรื่องรามเกียรติ์

เรือกระบี่ปราบเมืองมาร	เรือครุฑเหินเห็จ	เรืออสุรวายุภักษ์

ความงดงามของกระบวนเรือในแต่ละยุค สะท้อนถึงความเจริญมั่งคั่งของราชธานี กระบวนพยุหยาตราชลมารคในสมเด็จพระนารายณ์มหาราช จัดได้ว่าเป็นริ้วกระบวนที่ใหญ่และงดงามที่สุด แสดงถึงความมั่งคั่งโอ่อ่าของราชสำนักไทยในยุคนั้น ได้เป็นอย่างดี การเสด็จพระราชดำเนินโดยกระบวนพยุหยาตราชลมารคมีมาโดยตลอดจนถึงปลายสมัยกรุงศรีอยุธยา แต่ขนาดและความยิ่งใหญ่ของกระบวนเรือไม่อาจเทียบได้กับที่เคยเป็นมาในยุคต้น

เมื่อเข้าสู่ยุคสมัยแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก พระผู้ทรงสถาปนากรุงเทพฯ ขึ้นเป็นราชธานีใหม่ของชาติไทย และผู้ทรงเป็นปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรี เมื่อเสด็จขึ้นครองราชสมบัติในปี พ.ศ. 2325 ทรงตั้งปณิธานที่จะฟื้นฟูขนบประเพณีตลอดจนศิลปกรรมและงานช่างฝีมือต่างๆ ของชาติ ที่ได้เสื่อมถอยและสูญหายไปมากตั้งแต่ครั้งเสียกรุงฯ ให้กลับคืนดีดังเดิมด้วยเหตุนี้ เรือพระราชพิธีจึงได้รับการบูรณะหรือสร้างใหม่ เพื่อทดแทนของเก่าและเพิ่มเติมขึ้นจากเดิมอีกหลายลำ นับแต่นั้นมาจึงมีการสร้างเรือพระที่นั่งเพื่อเฉลิมพระเกียรติยศแด่พระมหากษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรีรัชกาลต่อๆ มา เกือบทุกพระองค์ เรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ ลำดั้งเดิมสร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 1  เรือพระที่นั่งมงคลสุบรรณ สร้างในสมัยรัชกาลที่ 3 ต่อมาสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างเรือ อนันตนาคราช ทั้งทรงให้มีการบูรณะและ สร้างเรือใหม่ขึ้นอีกหลายลำ ซึ่งยังคงตกทอดมาจนถึงทุกวันนี้

เรือพระที่นั่งนารายญ์ทรงสุบรรณ รัชกาลที่ 9 เป็นเรือพระที่นั่งลำล่าสุดของไทย สร้างขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชฯ เนื่องในวโรกาสเสด็จขึ้นครองราชสมบัติ ครบ 50 ปี เรือลำเดิมสร้างขึ้นในรัชกาลที่ 3 (พ.ศ. 2367 - พ.ศ. 2400)  เรือนารายณ์ทรงสุบรรณลำใหม่นี้สร้างสำเร็จ และประกอบพิธีน้อมเกล้าฯ ถวายเป็นเรือพระที่นั่งประจำรัชกาลที่ 9 เมื่อ วันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2539

เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์	เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช	เรือเอกชัยเหินหาว