เมื่อวันที่ 7 ไปเดินเที่ยวงาน "เที่ยวไทยทั่วทิศ" มาก็ไปเจอหนังสืออยู่เล่มหนึ่งที่ทาง ททท พิมพ์แจกชื่อว่า "เที่ยวตามประเพณี ไหว้พระธาตุปีเกิด" ที่กล่าวถึงความเชื่อเรื่องนักษัตรที่สำพันธ์กับปีเกิดและการนับอายุของแต่ละคน เป็นเรื่องที่แปลกมากๆ ที่ทางใต้เราก็มีเรื่องเช่นนี้เช่นกันคือ เมืองและตราเมือง 12 นักษัตรหรือ 12 ราศี ซึ่งเมืองตะกั่วป่าเราก็เป็นหนึ่งในจำนวนหัวเมืองชั้นเอกที่มีตราเมืองเป็นของตนเองโดยใช้ตราหมาเป็นตราประจำเมือง เมื่อ 2-3ปีที่ผ่านมาได้มีการจัดทำพระกริ่ง 12 นักษัตรขึ้นมาโดยท่านพระครูบุญญาภินันทร์ หรือ เจ้าหรีดที่เราเรียกกันคุ้นปากเข้าร่วมพิธีปลุกเสกในครั้งนั้นด้วย....เรื่องพระธาตุทั้ง 12 แห่งผมจะค่อยๆเอาลงให้ ส่วนวันนี้จะเป็นเรื่องเกี่ยวกับเมืองใน 12 นักษัตรก่อน

ตรา 12 ราศี ประจำเมือง คือ
1. เมืองสายบุรี ใช้ตราหนู (ชวด)
2. เมืองปัตตานี ใช้ตราวัว (ฉลู)
3. เมืองกะลันตัน ใช้ตราเสือ (ขาล)
4. เมืองปะหัง ใช้ตรากระต่าย (เถาะ)
5. เมืองไทรบุรี ใช้ตรางูใหญ่ (มะโรง)
6. เมืองพัทลุง ใช้ตรางูเล็ก (มะเส็ง)
7. เมืองตรัง ใช้ตราม้า (มะเมีย)
8. เมืองชุมพร ใช้ตราแพะ (มะแม)
9. เมืองบันไทยเสมอ ใช้ตราลิง (วอก)
10. เมืองสงขลา ใช้ตราไก่ (ระกา)
11. เมืองตะกั่วป่า ใช้ตราหมา (จอ)
12 เมืองกระ (บุรี) ใช้ตราหมู (กุน)

  1. เมืองสายบุรี
    เป็นเมืองเก่าบนฝั่งแม่น้ำสายบุรี ประกอบด้วยชุมชนเกษตรกรรมบนพื้นราบ ริมทะเลหลายแห่ง จัดเป็นหัวเมืองที่ ๑ ในทำเนียบเมืองสิบสองนักษัตร ถือตราหนู (ชวด) เป็นตราประจำเมือง ปัจจุบันมีฐานะเป็นอำเภอในจังหวัดปัตตานี
  2. เมืองตานี
    เคยเป็นเมืองท่าสำคัญในภาคใต้ฝั่งตะวันออก ซึ่งรู้จักในหมู่พ่อค้าต่างชาติ ช่วงพุทธศตวรรษที่ ๑๐-๑๘ ในชื่อ "ลังกาสุกะ" จัดเป็นหัวเมืองที่ ๒ ในทำเนียบเมืองสิบสอง นักษัตร ถือตราวัว (ฉลู) เป็นตราประจำเมือง ปัจจุบันคือจังหวัดปัตตานี
  3. เมืองกะลันตัน
    เป็นชุมชนเก่าแก่ทางตะวันออกของคาบสมุทรมลายู แต่เดิมประชาชน นับถือศาสนาพุทธ และฮินดู ในราวพุทธศตวรรษที่ ๒๑ จึงเปลี่ยนไป นับถือศาสนาอิสลาม จัดเป็นหัวเมืองที่ ๓ ใน ทำเนียบเมืองสิบสองนักษัตร ถือตราเสือ (ขาล) เป็นตราประจำเมือง ปัจจุบันมีฐานะเป็นรัฐ หนึ่งของประเทศสหพันธรัฐมาเลเซีย
  4. เมืองปาหัง
    เป็นชุมชนทางตอนล่างของแหลมมลายู ติดกับไทรบุรี หรือ เคดาห์ จัดเป็นหัวเมือง ที่ ๔ ในทำเนียบเมืองสิบสองนักษัตร ถือตรากระต่าย (เถาะ) เป็นตราประจำเมือง ปัจจุบัน มีฐานะเป็นรัฐหนึ่งในประเทศสหพันธรัฐมาเลเซีย
  5. เมืองไทรบุรี
    เป็นชุมชนเก่าทางฝั่งตะวันตกของแหลมมลายู พื้นที่ส่วนใหญ่ เป็นที่ราบและบึงตม เดิมประชาชนนับถือพุทธศาสนา ล่วงถึง พุทธศตวรรษ ที่ ๒๐ จึงเปลี่ยนไปนับถือศาสนาอิสลาม จัดเป็นหัวเมืองที่ ๕ ในทำเนียบเมืองสิบสองนักษัตร ถือตรางูใหญ่ (มะโรง) เป็นตราประจำเมือง ปัจจุบันมีฐานะเป็นรัฐหนึ่งในประเทศสหพันธรัฐมาเลเซีย ชื่อว่า "เคดาห์"
  6. เมืองพัทลุง
    เป็นชุมชนเก่าแก่แต่ครั้งพุทธศตวรรษที่ ๑๑ - ๑๓ ได้รับอิทธพลทางพุทธศาสนาจาก นครศรีธรรมราชอย่างต่อเนื่องทุกยุคสมัย จัดเป็นหัวเมืองที่ ๖ ในทำเนียบสิบสอง นักษัตร ถือตรางูเล็ก (มะเส็ง) เป็นตราประจำเมือง ปัจจุบันคือจังหวัดพัทลุง
  7. เมืองตรัง
    เป็นเมืองท่า ชายฝั่งทะเลตะวันตก ตัวเมืองเดิมตั้งอยู่ที่ควนธานี ต่อมาได้ย้าย ไปทีกันตัง และทับเที่ยงตามลำดับ จัดเป็นหัวเมืองที่ ๗ ในทำเนียบเมืองสิบสองนักษัตร ถือตราม้า (มะเมีย) เป็นตราประจำเมือง ปัจจุบันคือจังหวัดตรัง
  8. เมืองชุมพร
    เป็นชุมชนเกษตรและท่าเรือบนคาบสมุทรขนาดเล็ก มีประชากร ไม่มากนักเนื่องจาก ดินฟ้าอากาศไม่อำนวยให้ทำมาหากิน จัดเป็นหัวเมืองที่ ๘ ในทำเนียบเมืองสิบสองนักษัตร ถือตราแพะ (มะแม) เป็นตราประจำเมือง ปัจจุบันคือจังหวัดชุมพร
  9. เมืองบันไทรสมอ
    สันนิษฐานว่าเป็นเมืองไชยา ซึ่งเป็นชุมชนใหญ่มาแต่พุทธศตวรรษที่ ๑๐ เป็นอย่างน้อย มีร่องรอยความเจริญทางเศรษฐกิจและศาสนาพุทธ นิกายหินยานและมหายาน รวมทั้งศาสนาฮินดู นิกายไวษณพ และนิกายไศวะจำนวนมาก จัดเป็นหัวเมืองที่ ๙ ในทำเนียบเมืองสิบสองนักษัตร ถือตราลิง (วอก) เป็นตราประจำเมือง ปัจจุบันเป็นอำเภอหนึ่ง ในจังหวัดสุราษฎร์ธานี
  10. เมืองสระอุลา
    สันนิษฐานว่าเป็นเมืองท่าทองอุแท หรือ กาญจนดิษฐ์ ซึ่งอยู่บริเวณ ที่ราบลุ่มแม่น้ำท่าทอง และลุ่มคลองกะแดะ เคยมีฐานะเป็นเมืองลูกหลวงชั้นเอก และเป็นแหล่งเพาะปลูกที่สำคัญ ของนครศรีธรรมราช จัดเป็นหัวเมืองที่ ๑๐ ในทำเนียบเมืองสิบสองนักษัตร ถือตราไก่ (ระกา) เป็นตราประจำเมือง ปัจจุบันคืออำเภอกาญจนดิษฐ์ จังหวัดสุราษฎร์ธานี
  11. เมืองตะกั่วป่า
    เคยเป็นเมืองท่าสำคัญทางฝั่งทะเลตะวันตก เป็นแหล่งผลิตดีบุกและเครื่องเทศ มาแต่โบราณ จัดเป็นหัวเมืองที่ ๑๑ ในทำเนียบเมืองสิบสองนักษัตร ถือตราสุนัข (จอ) เป็นตราประจำเมือง ปัจจุบันคืออำเภอตะกั่วป่า จังหวัดพังงา
  12. เมืองกระบุรี
    เป็นชุมชนเล็ก ๆ บนฝั่งแม่น้ำกระบุรี ภูมิประเทศส่วนใหญ่เป็นป่า และภูเขาสลับซับซ้อน จัดเป็นหัวเมืองที่ ๑๒ ในทำเนียบเมือง สิบสองนักษัตร ถือตราสุกร (กุน) เป็นตราประจำเมือง ปัจจุบันมีฐานะเป็นอำเภอในจังหวัดระนอง

อ้างอิง
ข้อมูลจากศูนย์ศิลปวัฒนธรรม สถาบันราชภัฏนครศรีธรรมราช
ภาพประกอบ(ตราจังหวัด)จากกระทรวงมหาดไทย(moi.go.th)

Takola Travelling Co., Ltd.